در این واژهنامه، تعاریف پراکنده و گیجکنندهی کریپتو در یک منبع جمعآوری شدهاند تا بتوانید بدون اتلاف وقت به مفهوم هر اصطلاح دسترسی داشته باشید
در این بخش، به اصطلاحات اولیه ارز دیجیتال دسترسی دارید.
معاملات اسپات (Spot Trading) به خرید یا فروش دارایی با قیمت لحظهای بازار گفته میشود و تسویه آن بر اساس چرخه استاندارد همان بازار و در کوتاهترین زمان ممکن انجام میشود. در این نوع معاملات، قیمت لحظهای به معنای بهترین قیمت موجود در بازار است و معاملهگر میتواند با استفاده از سفارش بازار یا سفارش لیمیت، زمان و قیمت ورود یا خروج خود را کنترل کند؛ در هر دو حالت، مالکیت واقعی دارایی منتقل میشود و معامله در بازار اسپات انجام میگیرد.
معاملات فیوچرز (Futures Trading) به معاملاتی گفته میشود که در آن، بهجای خرید یا فروش مستقیم دارایی، قراردادی بر مبنای قیمت آن دارایی معامله میشود. در این نوع معاملات، مالکیت دارایی منتقل نمیشود و معاملهگر میتواند از افزایش یا کاهش قیمت بازار کسب سود کند. قراردادهای فیوچرز دارای تاریخ سررسید مشخص هستند و در زمان تعیینشده تسویه میشوند.
معاملات پرپچوال (Perpetual Contracts) ساختاری مشابه فیوچرز دارند، با این تفاوت که تاریخ انقضا ندارند و معامله میتواند تا زمان دلخواه باز بماند. برای نزدیک نگهداشتن قیمت قرارداد با قیمت بازار نقدی، در معاملات پرپچوال سازوکاری به نام فاندینگ ریت (Funding Rate) اعمال میشود که به صورت دورهای بین معاملهگران پرداخت یا دریافت میشود.
معاملات مارجین (Margin Trading) به معاملاتی گفته میشود که در آن معاملهگر با سپردهگذاری بخشی از ارزش معامله، از اعتبار معاملاتی ارائه شده توسط بروکر یا صرافی استفاده میکند. این روش امکان افزایش اندازه موقعیت معاملاتی را فراهم میکند، اما همزمان ریسک زیان و لیکوئید شدن را نیز افزایش میدهد.
اهرم معاملاتی (Leverage) نسبتی است که ارزش اسمی موقعیت معاملاتی را نسبت به سرمایه واقعی معاملهگر نشان میدهد. استفاده از لوریج بالا، سود یا زیان معامله را نسبت به نوسانات قیمت بازار به طور قابلتوجهی افزایش میدهد.
معامله خرید یا لانگ (Buy / Long Position) به موقعیتی گفته میشود که معاملهگر با انتظار افزایش قیمت دارایی وارد بازار میشود. در این حالت، سود معامله از اختلاف بین قیمت ورود و قیمت خروج به دست میآید.
معامله فروش یا شورت (Sell / Short Position) موقعیتی است که معاملهگر با پیشبینی کاهش قیمت دارایی وارد آن میشود. در این نوع معامله، معاملهگر ابتدا دارایی را در قیمت بالاتر میفروشد و در صورت کاهش قیمت، آن را در قیمت پایینتر بازخرید میکند؛ اختلاف بین قیمت فروش و قیمت بازخرید، سود معامله را تشکیل میدهد.
لیکوئید شدن یا نقد شدن (Liquidation) به فرآیند بسته شدن اجباری معامله توسط سیستم مدیریت ریسک صرافی گفته میشود؛ زمانی که زیانهای شما از حد مشخصی عبور میکنند و مارجین کافی برای باز نگه داشتن معامله وجود نداشته باشد، معاملات شما به صورت خودکار نقد میشوند.
سفارش لیمیت (Limit Order) سفارشی است که فقط در قیمت تعیینشده اجرا میشود. این نوع سفارش به ایجاد نقدینگی در بازار کمک میکند، اما اجرای آن وابسته به رسیدن قیمت به قیمت تعیین شدهی شما و وجود سفارشهای مقابل است.
سفارش حد ضرر (Stop Loss Order) سفارشی شرطی برای محدود کردن زیان است که با رسیدن قیمت به سطح تعیینشده فعال میشود. اجرای این سفارش الزاماً در همان قیمت مشخصشده انجام نمیشود و در شرایط نوسانی بازار ممکن است معامله در نزدیکترین قیمت موجود بسته شود؛ به این اختلاف قیمتی، اسلیپیج یا لغزش قیمت (Slippage) گفته میشود.
سفارش حد سود (Take Profit Order) سفارشی شرطی است که برای بستن معامله در قیمت از پیش تعیین شده استفاده میشود. این سفارش به تثبیت سود و کاهش ریسک بازگشت قیمت پس از حرکت مطلوب بازار کمک میکند.
در این بخش به مفاهیمی که لازم است دربارهی فناوری بلاک چین بدانید دسترسی دارید.
بلاکچین (Blockchain) یک دفترکل دیجیتال توزیعشده است که اطلاعات تراکنشها را بهصورت زنجیرهای ثبت و ذخیره میکند. دادههایی که در بلاکچین ثبت میشوند، قابل تغییر یا حذف نیستند و بدون نیاز به نهاد مرکزی، توسط شبکهای از مشارکتکنندگان نگهداری و تایید میشوند.
بلوک (Block) واحدی از داده در بلاکچین است که مجموعهای از تراکنشها را در خود جای میدهد. هر بلوک پس از تایید، به بلوک قبلی متصل میشود و زنجیرهای پیوسته از اطلاعات را شکل میدهد که ترتیب و امنیت تراکنشها را حفظ میکند.
الگوریتم اجماع (Consensus Algorithm) سازوکاری است که به نودهای شبکه امکان میدهد درباره صحت تراکنشها و وضعیت بلاکچین به توافق برسند. این الگوریتمها از ثبت اطلاعات نادرست جلوگیری کرده و هماهنگی شبکه غیرمتمرکز را حفظ میکنند.
الگوریتم اثبات کار (Proof of Work) روشی برای رسیدن به اجماع است که در آن نودها با حل مسائل محاسباتی پیچیده، اجازه افزودن بلوک جدید به بلاکچین را بهدست میآورند. این روش امنیت بالایی دارد، اما مصرف انرژی آن نسبتاً زیاد است.
الگوریتم اثبات سهام (Proof of Stake) نوعی روش اجماع است که در آن تایید تراکنشها بر اساس میزان دارایی قفلشده نودها انجام میشود. در این مدل، مصرف انرژی کمتر است و شانس انتخاب نود برای تایید بلوک به مقدار سهام آن بستگی دارد.
نود (Node) به هر دستگاه یا سیستمی گفته میشود که به شبکه بلاکچین متصل است و در ارسال، دریافت یا تایید اطلاعات مشارکت دارد. نودها نقش کلیدی در حفظ امنیت، شفافیت و غیرمتمرکز بودن شبکه ایفا میکنند.
تابع هش (Hash Function) یک ابزار رمزنگاری است که دادهها را به یک خروجی با طول ثابت تبدیل میکند. این خروجی به گونهای طراحی شده که حتی کوچکترین تغییر در داده ورودی، نتیجهای کاملاً متفاوت ایجاد کند و از دستکاری اطلاعات جلوگیری شود.
قرارداد هوشمند (Smart Contract) قراردادی خودکار روی بلاکچین است که پس از برقرار شدن شرایط مشخص، بهصورت خودکار اجرا میشود. این قراردادها بدون نیاز به واسطه عمل میکنند و شفافیت و اطمینان در اجرای توافقها را افزایش میدهند.
گس فی (Gas Fee) هزینهای است که کاربران برای انجام تراکنش یا اجرای قرارداد هوشمند در شبکه بلاکچین پرداخت میکنند. این هزینه به نودها انگیزه پردازش تراکنشها را میدهد و مقدار آن به عواملی مثل میزان شلوغی شبکه بستگی دارد.
غیر متمرکز سازی یا همان تمرکززدایی (Decentralization) به ساختاری گفته میشود که در آن کنترل شبکه در اختیار یک نهاد یا فرد خاص نیست و میان مشارکتکنندگان توزیع شده است. این ویژگی باعث افزایش شفافیت، کاهش ریسک سانسور و وابستگی کمتر به واسطهها میشود.
توکن غیر قابل معاوضه یا توکن غیرقابل تعویض (Non-Fungible Token) نوعی دارایی دیجیتال مبتنی بر بلاکچین است که هر واحد آن منحصر به فرد بوده و قابل جایگزینی با واحدی دیگر نیست. از NFTها برای نمایش مالکیت داراییهایی مانند آثار هنری دیجیتال، آیتمهای درون بازی و کلکسیونها استفاده میشود.
مینت کردن (Minting) به فرآیند ایجاد و ثبت یک NFT جدید روی بلاکچین گفته میشود. در این مرحله، اطلاعات دارایی به بلاکچین اضافه شده و توکن بهصورت رسمی ایجاد و قابل انتقال یا معامله میشود.
فراداده (Metadata) مجموعهای از اطلاعات است که جزئیات یک NFT را مشخص میکند، مانند نام، توضیحات، تصویر، ویژگیها و تاریخچه. فراداده نقش مهمی در شناسایی و ارزشگذاری NFT در پلتفرمهای مختلف دارد.
قیمت کف (Floor Price) پایینترین قیمتی است که یک NFT از یک کلکسیون مشخص در بازار برای فروش عرضه شده است. این قیمت به عنوان معیاری برای سنجش حداقل ارزش آن کلکسیون در نظر گرفته میشود.
رویالتی (Royalty) سهمی از مبلغ فروش است که در هر بار معامله مجدد NFT به خالق یا صاحب اصلی آن پرداخت میشود. این سازوکار به سازندگان اجازه میدهد از معاملات بعدی آثار خود نیز درآمد کسب کنند.
توکن غیرقابل تعویض تصویر پروفایل (Profile Picture NFT) نوعی NFT است که به صورت مجموعهای از تصاویر طراحی میشود و کاربران از آن بهعنوان تصویر پروفایل در شبکههای اجتماعی استفاده میکنند. این نوع NFTها اغلب دارای هویت اجتماعی و ارزش کلکسیونی هستند.
کلکسیون (Collection) به مجموعهای از NFTها گفته میشود که تحت یک پروژه یا مفهوم مشترک منتشر شدهاند. NFTهای یک کلکسیون ویژگیهای مشابهی دارند و به صورت گروهی در بازارها معامله میشوند.
مارکت پلیس (Marketplace) پلتفرمی آنلاین است که امکان خرید، فروش و معامله NFTها را فراهم میکند. مارکت پلیسها واسطهای بین خریداران و فروشندگان هستند و ابزارهایی برای نمایش قیمت، تاریخچه و فراداده ارائه میدهند.
کمیاب بودن (Rarity) به میزان نادر بودن ویژگیها یا تعداد محدود NFTها در یک کلکسیون اشاره دارد. هرچه یک NFT کمیابتر باشد، ارزش و تقاضای بیشتری در بازار دارد.
ایردراپ (Airdrop) روشی برای توزیع رایگان توکن یا NFT میان کاربران است که با هدف جذب کاربر، پاداش وفاداری یا معرفی یک پروژه جدید انجام میشود.
وب ۳ (Web3) نسل جدید اینترنت است که بر پایه بلاکچین شکل گرفته و هدف آن کاهش وابستگی به واسطهها و نهادهای متمرکز است. در وب ۳، کاربران مالک دادهها و داراییهای دیجیتال خود هستند و تعاملات به صورت شفاف انجام میشوند.
هویت غیرمتمرکز (Decentralized Identity) مدلی از هویت دیجیتال است که در آن اطلاعات هویتی کاربر تحت کنترل خود کاربر قرار دارد. این نوع هویت با استفاده از بلاکچین امکان احراز هویت امنتر و حفظ حریم خصوصی را فراهم میکند.
کیف پول غیر حضانتی (Non-Custodial Wallet) نوعی کیف پول دیجیتال است که در آن کلیدهای خصوصی فقط در اختیار کاربر قرار دارند. در این مدل، هیچ نهاد واسطهای به داراییها دسترسی ندارد و مسئولیت کامل مدیریت و امنیت کیف پول بر عهده کاربر است.
دائو (DAO) نوعی سازمان دیجیتال است که بر پایه قراردادهای هوشمند اداره میشود. تصمیمگیری در DAO از طریق رایگیری اعضا انجام میگیرد و قوانین آن بهصورت شفاف روی بلاکچین اجرا میشوند.
توکنیزه کردن (Tokenization) فرآیندی است که در آن مالکیت یا ارزش یک دارایی به صورت توکن دیجیتال روی بلاکچین نمایش داده میشود. این دارایی میتواند فیزیکی یا دیجیتال باشد.
تعاملپذیری (Interoperability) به توانایی شبکهها یا بلاکچینهای مختلف برای ارتباط و تبادل داده یا دارایی با یکدیگر گفته میشود. تعاملپذیری باعث میشود کاربران بتوانند بدون محدودیت بین اکوسیستمهای مختلف فعالیت کنند.
برنامه غیرمتمرکز (dApp) نرمافزاری است که روی بلاکچین اجرا میشود و بهجای سرور مرکزی، از شبکه غیرمتمرکز استفاده میکند. dAppها شفافتر، مقاومتر در برابر سانسور و مستقل از واسطهها هستند.
فراخوانی روش از راه دور (Remote Procedure Call) روشی برای ارتباط برنامهها با بلاکچین است که به آنها اجازه میدهد داده بخوانند یا تراکنش ارسال کنند. RPC نقش پل ارتباطی بین کیف پولها، dAppها و شبکه بلاکچین را ایفا میکند.
اثبات دانش صفر (Zero-Knowledge Proof) یک روش رمزنگاری است که امکان اثبات صحت یک ادعا بدون افشای اطلاعات اصلی را فراهم میکند. این فناوری نقش مهمی در افزایش حریم خصوصی و مقیاسپذیری بلاکچینها دارد.
کیف پول قرارداد هوشمند (Smart Contract Wallet) نوعی کیف پول است که به جای کلید خصوصی ساده، توسط قرارداد هوشمند مدیریت میشود. این کیف پولها امکاناتی مانند محدودیت دسترسی و تایید چندمرحلهای را فراهم میکنند.
متاورس (Metaverse) به مجموعهای از فضاهای دیجیتال متصل به هم گفته میشود که کاربران میتوانند در آنها تعامل، فعالیت و مالکیت دارایی دیجیتال داشته باشند. متاورس ترکیبی از فناوریهای بلاکچین، واقعیت مجازی و اینترنت است.
واقعیت مجازی (Virtual Reality) یک فناوری جدید است که کاربر را از طریق هدست یا تجهیزات مخصوص وارد یک محیط دیجیتال شبیهسازی شده میکند. در این فضا، کاربر میتواند بهصورت تعاملی با محیط و عناصر آن ارتباط برقرار کند.
فناوری واقعیت افزوده (Augmented Reality) عناصر دیجیتال را به دنیای واقعی اضافه میکند. در این روش، تصاویر یا اطلاعات مجازی روی محیط واقعی نمایش داده میشوند و تجربه کاربر را غنیتر میکنند.
آواتار (Avatar) نماینده دیجیتال یک کاربر در محیطهای مجازی است که به صورت یک شخصیت قابل شخصیسازی نمایش داده میشود. آواتار هویت انتخابی کاربر را در فضاهای دیجیتال مانند متاورس یا بازیها نشان میدهد.
زمین مجازی (Virtual Land) به قطعاتی از فضاهای دیجیتال در متاورس گفته میشود که کاربران میتوانند آنها را خرید، فروش یا توسعه دهند. این زمینها به صورت NFT ثبت شده و دارای مالکیت مشخص هستند.
دوقلوی دیجیتال (Digital Twin) نسخهای دیجیتال از یک جسم، سیستم یا فرآیند واقعی است که برای شبیهسازی، تحلیل و بهینهسازی عملکرد آن استفاده میشود. این مدل دیجیتال امکان بررسی رفتار نسخه واقعی را در یک محیط مجازی فراهم میکند.
کسب درآمد از بازی (Play to Earn) مدلی از بازیهای دیجیتال است که در آن کاربران با بازی کردن و انجام فعالیتها پاداشهایی مانند توکن یا NFT دریافت میکنند. این مدل، بازی را به یک فعالیت اقتصادی تبدیل میکند.
محیط ایمرسیو (Immersive Environment) به فضایی دیجیتال گفته میشود که کاربر در آن احساس حضور واقعی دارد. این محیطها با استفاده از صدا، تصویر و تعامل همزمان، تجربهای عمیق ایجاد میکنند.
جهانهای تعاملپذیر (Interoperable Worlds) به دنیاهای دیجیتالی گفته میشود که امکان انتقال دارایی، هویت یا داده بین آنها وجود دارد. این ویژگی باعث میشود کاربران محدود به یک پلتفرم خاص نباشند.
اقتصاد مجازی (Virtual Economy) به نظام اقتصادی شکلگرفته در محیطهای دیجیتال گفته میشود که شامل خرید، فروش، مالکیت و تبادل داراییهای دیجیتال است. این اقتصاد میتواند ارزش واقعی و ارتباط مستقیم با اقتصاد دنیای واقعی داشته باشد.
بازارساز خودکار (AMM) سیستمی است که امکان معامله داراییها را بدون نیاز به دفتر سفارش فراهم میکند. در این مدل، قیمتها بر اساس فرمولهای ریاضی و موجودی نقدینگی تعیین میشوند.
استخر نقدینگی (Liquidity Pool) مجموعهای از داراییهاست که کاربران آنها را برای تسهیل معاملات در یک پروتکل غیرمتمرکز قفل میکنند. این استخرها پایه اصلی عملکرد بازارسازهای خودکار هستند.
ییلد فارمینگ (Yield Farming) روشی برای کسب بازده است که در آن کاربران با سپردهگذاری داراییهای خود در پروتکلهای دیفای، پاداش دریافت میکنند. میزان سود به میزان نقدینگی و شرایط پروتکل بستگی دارد.
استیک کردن (Staking) فرآیندی است که در آن کاربران، داراییهای دیجیتال خود را برای پشتیبانی از امنیت یا عملکرد شبکه قفل میکنند. در ازای این کار، پاداش یا سود دورهای دریافت میشود.
وامدهی و قرضدهی (Lending & Borrowing) مدلی در دیفای است که کاربران میتوانند داراییهای خود را وام دهند یا در مقابل وثیقه وام بگیرند. این فرآیند بدون واسطه و از طریق قراردادهای هوشمند انجام میشود.
وام آنی (Flash Loan) نوعی وام بدون وثیقه است که باید در همان تراکنش بلاکچین بازپرداخت شود. اگر بازپرداخت انجام نشود، کل تراکنش به صورت خودکار لغو میشود.
ارزش کل قفلشده (TVL) مجموع ارزش داراییهایی است که در یک پروتکل دیفای سپرده یا قفل شدهاند. TVL به عنوان یکی از شاخصهای مهم برای سنجش اندازه و میزان اعتماد به یک پروتکل استفاده میشود.
توکن حاکمیتی (Governance Token) نوعی توکن است که به دارندگان آن حق رای و مشارکت در تصمیمگیریهای یک پروتکل یا پروژه را میدهد. این تصمیمها میتواند شامل تغییر قوانین، کارمزدها یا مسیر توسعه باشد.
ضرر ناپایدار (Impermanent Loss) به زیانی گفته میشود که تامینکنندگان نقدینگی ممکن است در استخرهای نقدینگی تجربه کنند. زمانی که قیمت داراییها نسبت به قیمتی که در زمان واریز به استخر داشتهاند افت میکند، زیان ناپایدار رخ میدهد.
این زیان تا زمانی که داراییها از استخر خارج نشوند به صورت محقق نمیشود و به همین دلیل ناپایدار نامیده میشود.
صرافی غیرمتمرکز (DEX) پلتفرمی برای معامله ارزهای دیجیتال است که بدون واسطه فعالیت میکند. در صرافیهای غیرمتمرکز، معاملات به صورت مستقیم بین کاربران و از طریق قراردادهای هوشمند انجام میشود و کنترل داراییها در اختیار خود کاربران باقی میماند.
دفتر سفارشات (Order Book) فهرستی از سفارشهای خرید و فروش ثبت شده در بازار است که قیمتها و حجمهای پیشنهادی معاملهگران را نمایش میدهد. دفتر سفارشات به شفافیت بازار کمک میکند و نشان میدهد عرضه و تقاضا در چه سطوح قیمتی قرار دارند.
مارکت میکر (Market Maker) به معاملهگران کلان یا موسسات مالی گفته میشود که با ثبت سفارشهای خرید و فروش، نقدشوندگی بازار را افزایش میدهد. مارکت میکرها سفارش لیمیت ثبت میکنند و باعث میشوند معاملات سریعتر و با اختلاف قیمت کمتر انجام شود.
مارکت تیکر (Market Taker) به معاملهگران کلان یا موسسات مالی گفته میشود که با پذیرش سفارشهای موجود در دفتر سفارشات، معامله را بلافاصله انجام میدهد. مارکت تیکرها از سفارش بازار استفاده میکنند و نقدشوندگی موجود را مصرف میکنند.
احراز هویت (KYC) فرآیندی است که در آن هویت کاربران از طریق مدارک معتبر بررسی و تایید میشود. این فرآیند برای افزایش امنیت کاربران و رعایت قوانین مالی انجام میشود.
مبارزه با پولشویی (AML) مجموعهای از قوانین و اقدامات است که با هدف جلوگیری از ورود و گردش پولهای غیرقانونی در سیستم مالی اجرا میشود. این اقدامات به شفافیت و سلامت فعالیتهای مالی کمک میکند.
آدرس واریز (Deposit Address) آدرسی منحصر به فرد است که برای دریافت دارایی دیجیتال در اختیار کاربر قرار میگیرد. هر دارایی و شبکه بلاکچین آدرس واریز مخصوص به خود را دارد و استفاده از آدرس نادرست میتواند باعث از دست رفتن دارایی شود.
کارمزد برداشت (Withdrawal Fee) هزینهای است که هنگام انتقال دارایی از پلتفرم به کیف پول خارجی از کاربر دریافت میشود. این کارمزد به هزینههای شبکه و پردازش تراکنش وابسته است.
کارمزد میکر (Maker Fee) به معاملاتی تعلق میگیرد که با ثبت سفارش لیمیت انجام میشوند و به افزایش نقدینگی بازار کمک میکنند. در این حالت، سفارش شما بلافاصله اجرا نمیشود و تا زمانی که تکمیل نشود در دفتر سفارشات باقی میماند.
به دلیل نقش این سفارش در تامین نقدینگی، کارمزد میکر معمولاً کمتر از کارمزد تیکر است.
کارمزد تیکر (Taker Fee) به معاملاتی تعلق میگیرد که با اجرای فوری سفارش انجام میشوند و از نقدینگی موجود بازار استفاده میکنند. در این حالت، سفارش بلافاصله با سفارشهای موجود در دفتر سفارشات تطبیق داده میشود.
به دلیل مصرف نقدینگی، کارمزد تیکر معمولاً بیشتر از کارمزد میکر است.
اثبات ذخیره (Proof of Reserves) روشی برای نشان دادن شفافیت مالی پلتفرمها است که ثابت میکند داراییهای کاربران به طور کامل پشتیبانی میشوند. در این روش، صرافی یا پلتفرم موجودی خود را به صورت کاملاً شفاف منتشر میکند.
برای یادگیری عمیقتر مفاهیم معاملاتی و کاربرد عملی این اصطلاحات در بازار واقعی، به واژهنامه اصطلاحات معاملهگری مراجعه کنید.
